Nowy paradygmat kształcenia – od dyplomu do kompetencji.
Program „Uczenie się przez całe życie – rozwój oferty uczelni”, realizowany w ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego 2021–2027 (FERS), stanowi jeden z kluczowych instrumentów wspierających transformację szkolnictwa wyższego w Polsce. Jego znaczenie wykracza poza tradycyjne ramy edukacji akademickiej – jest to inicjatywa o charakterze systemowym, której celem jest dostosowanie oferty uczelni do dynamicznie zmieniających się potrzeb rynku pracy, ze szczególnym uwzględnieniem ścisłej współpracy z przedsiębiorstwami.
Współczesna gospodarka oparta na wiedzy wymaga ciągłego aktualizowania kompetencji. Program FERS w ramach działania 01.05 zakłada rozwój elastycznych form kształcenia, takich jak:
- krótkie formy edukacyjne,
- kursy i szkolenia dostosowane do potrzeb osób dorosłych,
-programy przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji.
Z perspektywy inwestycyjnej oznacza to przesunięcie akcentu z jednorazowego procesu edukacyjnego na model lifelong learning, który generuje stały popyt na usługi edukacyjne i zwiększa odporność rynku pracy na zmiany technologiczne.
Kluczowa rola współpracy z przedsiębiorstwami
Jednym z fundamentów programu jest systemowe włączenie przedsiębiorstw w proces tworzenia i realizacji oferty edukacyjnej uczelni. To podejście ma kilka istotnych implikacji:
1. Lepsze dopasowanie kompetencji do potrzeb rynku
Przedsiębiorstwa uczestniczą w identyfikacji luk kompetencyjnych oraz współtworzeniu programów kształcenia. Dzięki temu absolwenci oraz uczestnicy kursów zdobywają umiejętności rzeczywiście poszukiwane przez pracodawców.
2. Transfer wiedzy i technologii
Współpraca uczelni z biznesem sprzyja przepływowi wiedzy w obu kierunkach:
- uczelnie zyskują dostęp do aktualnych trendów rynkowych i technologicznych,
- przedsiębiorstwa korzystają z potencjału badawczo-rozwojowego uczelni.
3. Rozwój kształcenia praktycznego
Program wspiera rozwój form kształcenia opartych na praktyce, takich jak:
- zajęcia prowadzone przez ekspertów z przemysłu,
- projekty realizowane we współpracy z firmami,
- studia dualne i programy stażowe.
4. Budowa trwałych partnerstw
Istotnym elementem jest tworzenie długofalowych relacji uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym, co zwiększa efektywność inwestycji publicznych oraz umożliwia skalowanie dobrych praktyk.
Wartość dla uczelni – inwestycja w konkurencyjność
Dla uczelni udział w programie oznacza nie tylko dostęp do finansowania, ale przede wszystkim możliwość:
- dywersyfikacji źródeł przychodów poprzez ofertę dla osób dorosłych i przedsiębiorstw,
- zwiększenia atrakcyjności edukacyjnej na rynku krajowym i międzynarodowym,
- budowy marki jako partnera biznesowego,
- szybszej adaptacji do zmian demograficznych i spadku liczby studentów tradycyjnych.
Z punktu widzenia doradcy inwestycyjnego, są to działania wzmacniające długoterminową stabilność instytucji.
Wartość dla przedsiębiorstw – realny wpływ na kapitał ludzki.
Firmy uczestniczące w projektach zyskują:
- możliwość kształtowania kompetencji przyszłych pracowników,
- dostęp do dedykowanych programów szkoleniowych,
- wsparcie w procesach transformacji cyfrowej i zielonej,
- redukcję kosztów rekrutacji i onboardingu.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorstwa przestają być jedynie odbiorcami kompetencji, a stają się współtwórcami systemu edukacji. Program „Uczenie się przez całe życie – rozwój oferty uczelni” należy postrzegać jako inwestycję o wysokiej stopie zwrotu społeczno-gospodarczego. Kluczowym czynnikiem sukcesu jest jednak jakość i intensywność współpracy z przedsiębiorstwami.
Z perspektywy strategicznej:
- uczelnie powinny traktować biznes jako równorzędnego partnera,
- przedsiębiorstwa powinny aktywnie angażować się w proces projektowania edukacji,
- administracja publiczna powinna wspierać mechanizmy trwałej współpracy.
Efektem będzie system edukacji wyższej zdolny do szybkiego reagowania na zmiany gospodarcze oraz skutecznego wspierania rozwoju kapitału ludzkiego – kluczowego zasobu współczesnej gospodarki.
Proces rekrutacji do projektu – krok po kroku
1. Kto składa wniosek (beneficjent)
Wnioskodawcą są uczelnie – to one aplikują o środki i realizują projekty. Partnerstwo w naborze nie jest wymagane. ION dopuszcza jednak konstrukcję projektu partnerskiego, o którym mowa w art. 39 ustawy wdrożeniowej. Nie istnieją formalne ograniczenia co do charakteru prawnego i organizacyjnego partnera – może to być dowolna jednostka posiadająca zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych, o ile została wybrana w sposób spełniający wymogi, o których mowa w art. 39 ustawy wdrożeniowej. Sposób i tryb wyboru partnera musi być opisany we wniosku. ION dopuszcza realizację projektu również w partnerstwie z inną uczelnią. W przypadku projektu partnerskiego z inną uczelnią, ION nie wyklucza możliwości złożenia przez nią odrębnego wniosku jako lider, przy zachowaniu linii demarkacyjnej między realizowanymi projektami i niepowielającymi się działaniami i wydatkami.
Realizacja projektu w partnerstwie musi mieć swoje uzasadnienie merytoryczne – tzn. dzięki współpracy podmiotów powstanie wartość dodana, niemożliwa do osiągnięcia w przypadku działań podejmowanych indywidualnie lub poprzez zlecanie działań podmiotom zewnętrznym wobec wnioskodawcy. Zasadność realizacji projektu w partnerstwie będzie podlegała ocenie merytorycznej, w związku z powyższym uznanie realizacji projektu w partnerstwie za bezzasadne lub niewłaściwe będzie skutkowało obniżoną punktacją na ocenie merytorycznej wniosku.
Uczelnia odpowiada za:
- przygotowanie projektu,
- diagnozę potrzeb rynku pracy,
- współpracę z przedsiębiorstwami,
- rekrutację uczestników końcowych
- firmy nie składają wniosków samodzielnie, ale mogą być kluczowymi partnerami merytorycznymi.
2. Jak wygląda proces aplikowania
Etap 1 – przygotowanie projektu
Uczelnia musi opracować projekt w oparciu o:
- diagnozę luk kompetencyjnych (skills gap),
- analizy rynku pracy i potrzeb pracodawców,
- konsultacje z przedsiębiorstwami.
Etap 2 – złożenie wniosku
- wniosek składany jest wyłącznie elektronicznie w systemie SOWA EFS, link do systemu https://sowa2021.efs.gov.pl/login
- ocena ma charakter konkursowy (projekty są punktowane).
Etap 3 – ocena i wybór projektów
Wybierane są projekty, które:
- najlepiej odpowiadają na potrzeby rynku pracy,
- wykazują realną współpracę z pracodawcami,
- mają największy wpływ na rozwój kompetencji dorosłych
Etap 4 – realizacja projektu
Po uzyskaniu dofinansowania uczelnia:
- uruchamia kursy, szkolenia, studia krótkiego cyklu,
- prowadzi rekrutację uczestników,
- współpracuje z firmami przy realizacji zajęć dydaktycznych.
Kto może wziąć udział w projekcie (uczestnicy końcowi)
Grupą docelową odbiorców końcowych – są osoby dorosłe korzystające z oferty edukacyjnej:
Podstawowe kryteria:
Osoby w wieku 18–64 lata . W przypadku osób powyżej 64 roku życia, dodatkowym warunkiem uczestnictwa w projekcie jest ich aktywność zawodowa (w momencie rozpoczęcia udziału w projekcie). Aktywność zawodowa oznacza co najmniej jedno z poniższych:
- prowadzenie własnej działalności gospodarczej,
- bycie wspólnikiem spółki cywilnej lub spółki prawa handlowego,
- zatrudnienie na umowę o pracę,
- zatrudnienie na umowę zlecenie,
- kontrakt menadżerski,
- zatrudnienie w ramach stosunku służbowego w służbach mundurowych,
- prowadzenie działalności rolniczej,
- pełnienie funkcji publicznych za wynagrodzeniem,
- bycie zarejestrowanym w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy.
Na co można dostać dofinansowanie
Dofinansowanie obejmuje projekty:
- kursów, szkoleń, warsztatów,
- programów przekwalifikowania,
- kształcenia specjalistycznego,
- działań edukacyjnych tworzonych wspólnie z biznesem
Wszystkie działania muszą odpowiadać na realne potrzeby rynku pracy i przedsiębiorstw.
Poziom dofinansowania. Kluczowe parametry finansowe:
- maksymalny poziom dofinansowania: 97%
- wkład własny uczelni: minimum 3%
Dodatkowo:
- maksymalna wartość projektu: ok. 4 mln zł
- budżet całego konkursu: ok. 116–120 mln zł
W praktyce oznacza to bardzo wysoki poziom wsparcia publicznego – projekt jest niemal w całości finansowany z funduszy UE.
Terminy – kluczowe dla inwestora/uczestnika
- rozpoczęcie naboru: 7 kwietnia 2026
- zakończenie naboru: 29 czerwca 2026
Kluczowy element: współpraca z przedsiębiorstwami w rekrutacji i realizacji
1. Firmy współtworzą projekt (już na etapie aplikacji)
- identyfikują potrzeby kompetencyjne,
- wskazują konkretne kwalifikacje,
- wpływają na program nauczania.
2. Firmy uczestniczą w realizacji
- prowadzą zajęcia,
- oferują case studies i projekty,
- mogą uczestniczyć w ocenie efektów kształcenia.
3. Firmy korzystają pośrednio z efektów
- pozyskują przygotowanych pracowników,
- ograniczają koszty rekrutacji,
- budują pipeline kompetencji.
Poziom dofinansowania (97%) czyni ten instrument wyjątkowo atrakcyjnym inwestycyjnie, szczególnie dla uczelni budujących ofertę B2B.
Kluczowym czynnikiem sukcesu projektu jest realna współpraca z biznesem – projekty „oderwane od rynku” mają niskie szanse na dofinansowanie.
Model współpracy uczelnia–firma. Przykład.
1. Fundament: partnerstwo strategiczne (przed złożeniem wniosku)
Cel:
Zbudowanie realnego, a nie formalnego partnerstwa z biznesem
Struktura:
- Uczelnia (lider projektu)
- Firmy (partnerzy merytoryczni)
- Ważne instytucje wspierające:
- organizacje branżowe,
- instytucje otoczenia biznesu
Kluczowe działania:
- powołanie Rady Programowej z udziałem firm
- podpisanie listów intencyjnych / porozumień
- wspólna diagnoza potrzeb kompetencyjnych
Wniosek konkursowy powinien jasno pokazywać, że program powstał razem z przedsiębiorstwami, a nie dla nich.
2. Etap diagnozy – wspólna analiza rynku (warunek krytyczny)
Rola przedsiębiorstw:
Identyfikacja:
- brakujących kompetencji (skills gap),
- przyszłych potrzeb kadrowych,
- trendów technologicznych
Narzędzia: wywiady z pracodawcami, warsztaty branżowe czy analiza danych HR firm.
Efekt: mapa kompetencji, która staje się podstawą projektu
Kluczowe elementy:
- krótkie formy (kursy)
- moduły praktyczne (min. 30–50%)
- elastyczne ścieżki edukacyjne
- program musi być bezpośrednio powiązany z potrzebami firm
4. Realizacja – model operacyjny współpracy
4.1. Wspólne prowadzenie zajęć
Struktura: 70-30%: kadra uczelni i eksperci z firm.
W ramach kategorii budżetowej usługi zewnętrzne i limitów 30% podwykonawstwa będą zaliczane m.in. koszty angażowania przedstawicieli pracodawców do procesu tworzenia programu zajęć dydaktycznych (w tym materiałów dydaktycznych) i ewentualnego prowadzenia przez nich części zajęć, a także koszt walidacji i certyfikacji realizowanej przez podmiot zewnętrzny.
Formy:
- zajęcia prowadzone przez praktyków,
- warsztaty projektowe,
- analiza rzeczywistych problemów biznesowych
4.2. Projekty praktyczne
Każdy uczestnik powinien realizować:
- projekt oparty na realnym problemie firmy,
- case study dostarczony przez przedsiębiorstwo,
- zadanie wdrożeniowe.
To kluczowy element– praktyczny wymiar kształcenia
5. Rekrutacja uczestników – model powiązany z biznesem
Przykładowe ścieżki rekrutacji:
Pracownicy firm partnerskich, firm zrzeszonych w IOB, Izbach Gospodarczych,
Kandydaci z rynku pracy, osoby zainteresowane,
Osoby w procesie przekwalifikowania.
Rola firm:
- rekomendowanie uczestników,
- udział w selekcji,
- definiowanie profilu kandydata.
6. Certyfikacja i walidacja kompetencji
Model:
uczelnia → certyfikat formalny
firma → potwierdzenie kompetencji praktycznych
Ciekawe rozwiązanie, jako pomysł:
wspólny certyfikat uczelnia + firma
To znacząco zwiększyłoby wartość rynkową programu.
7. Model finansowy
Finansowanie:
97% – środki publiczne
3% – wkład uczelni
8. Monitoring i ewaluacja (klucz do rozliczenia projektu)
Wskaźniki sukcesu:
- liczba przeszkolonych osób,
- liczba uzyskanych kwalifikacji,
- poziom zatrudnienia / awansu uczestników,
- satysfakcja pracodawców
Rola firm:
- ocena uczestników,
- feedback do programu,
- udział w ewaluacji efektów.
Kluczowe czynniki sukcesu
1. Realność współpracy (najważniejsze)
NCBR premiuje projekty, gdzie:
- firmy są aktywnie zaangażowane,
- współpraca jest udokumentowana,
- wpływ biznesu jest widoczny w programie.
2. Koncentracja na kompetencjach przyszłości, przykładowo: transformacja cyfrowa, ceberbezpieczeństwo, AI, zielona gospodarka, automatyzację, nowoczesne technologie itd.
3. Skalowalność
Najlepsze projekty:
- można powielać,
- mają potencjał komercjalizacji,
- budują trwałą ofertę uczelni.
4. Szybkość wdrożenia
Firmy oczekują efektów w krótkim czasie → dlatego:
- krótkie formy edukacyjne,
- szybka ścieżka certyfikacji.
5. Trwałość w projekcie
Trwałość w projektach rozumiana jest jako trwałość projektu lub trwałość rezultatów.
a) Trwałość projektu dotyczy wyłącznie wydatków ponoszonych jako cross-financing (zgodnie z art. 65 rozporządzenia ogólnego) i obejmuje okres 5 lat od daty płatności końcowej.
b) Co do zasady, działania zaplanowane w projekcie i ich rezultaty powinny mieć trwały charakter lub przynieść trwały efekt. Należy pamiętać, że element ten jest przedmiotem oceny (drugi etap oceny merytorycznej), bowiem co do zasady środki unijne mają przyczyniać się do trwałych zmian w danym obszarze tematycznym.
Wniosek końcowy
Model współpracy w tym konkursie to nie klasyczne partnerstwo edukacyjne – to: zintegrowany system produkcji kompetencji na zamówienie rynku
Uczelnia staje się:
- dostawcą kompetencji,
- partnerem biznesowym,
- platformą rozwoju kapitału ludzkiego
Firma staje się:
- współtwórcą edukacji,
- beneficjentem efektów,
- inwestorem kompetencyjnym (bez dużych nakładów finansowych).
Źródła: https://www.gov.pl/web/ncbr/uczenie-sie-przez-cale-zycie-rozwoj-oferty-uczelni, własne doświadczenia w realizacji projektów edukacyjnych finansowanych ze środków UE.
