Regulacja mniej medialna niż CSRD, ale równie kosztowna w skutkach
Ostatnio przedsiębiorcy skupiali się na dyrektywie Omnibus I i zmianach w raportowaniu ESG. Firmy analizowały, czy nowe progi zatrudnienia i przychodów zwalniają je z obowiązku sprawozdawczości niefinansowej, śledziły kolejne komunikaty Ministerstwa Finansów i przygotowywały się na publikację dyrektywy 2026/470. W tym samym czasie, znacznie ciszej, zbliża się inny unijny termin, który dotyczy zupełnie innej grupy podmiotów i zupełnie innych branż. Chodzi o rozporządzenie EUDR, czyli unijne przepisy dotyczące produktów niepowodujących wylesiania.
EUDR obejmuje firmy zajmujące się drewnem, meblami, papierem, kauczukiem, kawą, kakao, olejem palmowym, soją i wołowiną. To sektory silnie obecne w polskiej gospodarce, w tym na Dolnym Śląsku, gdzie przemysł meblarski i drzewny stanowi istotną część lokalnej struktury gospodarczej. Mimo to regulacja ta rzadko pojawia się w dyskusjach biznesowych w takim natężeniu jak CSRD czy Omnibus. Tymczasem terminy wdrożenia są bliskie, a konsekwencje niedopełnienia obowiązków mogą oznaczać realną utratę kontraktów eksportowych, nie tylko sankcje administracyjne.
Czym jest EUDR i jaki jest jego cel
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115, potocznie nazywane EUDR (Regulation on Deforestation free products), zostało przyjęte w celu ograniczenia wpływu unijnej konsumpcji i produkcji na globalne wylesianie oraz degradację lasów. Zastępuje wcześniejsze rozporządzenie EUTR z 2010 roku i znacząco rozszerza katalog obowiązków przedsiębiorców.
Podstawowe założenie regulacji jest proste do sformułowania, choć trudne do wdrożenia operacyjnie. Produkty objęte rozporządzeniem, wprowadzane na rynek Unii Europejskiej, nie mogą pochodzić z terenów, które zostały wylesione lub zdegradowane po 31 grudnia 2020 roku. Katalog produktów objętych regulacją obejmuje siedem głównych surowców i ich pochodne: drewno, kauczuk, kawę, kakao, olej palmowy, soję i bydło, a wraz z nimi produkty przetworzone, takie jak meble, papier, czekolada, opony czy skóra.
Kluczowym elementem systemu jest obowiązek zachowania należytej staranności (due diligence) oraz złożenia oświadczenia o należytej staranności, określanego skrótem DDS (due diligence statement). Oświadczenie to musi zawierać między innymi dane geolokalizacyjne działek, na których wyprodukowano dany surowiec, oraz dokumentację potwierdzającą legalność produkcji zgodnie z prawem kraju pochodzenia.
Burzliwa historia terminów wdrożenia
Harmonogram wejścia w życie EUDR ulegał wielokrotnym zmianom, co samo w sobie stanowi istotny element tej historii regulacyjnej i tłumaczy, dlaczego wiele firm straciło orientację w aktualnym stanie prawnym.
Pierwotnie kluczowe obowiązki miały wejść w życie 30 grudnia 2024 roku dla dużych i średnich przedsiębiorstw oraz 30 czerwca 2025 roku dla mikro i małych podmiotów. Były one przesuwane ze względu na obawy związane z wydajnością unijnego systemu informatycznego TRACES oraz nierównym poziomem przygotowania poszczególnych państw członkowskich.
Ostatecznie na mocy rozporządzenia (UE) 2025/2650 opublikowanego w grudniu 2025 roku, przyjęto, że duże i średnie przedsiębiorstwa są zobowiązane do spełnienia wymogów EUDR od 30 grudnia 2026 roku, natomiast mikro i mali przedsiębiorcy od 30 czerwca 2027 roku.
Warto podkreślić istotny niuans praktyczny, który może zaskoczyć część przedsiębiorców. Odroczony termin dla mikro i małych firm dotyczy podmiotów, które posiadały ten status na dzień 31 grudnia 2024 roku. Firmy, które utraciły status małego przedsiębiorcy po tej dacie, są objęte podstawowym terminem wdrożenia, a więc paradoksalnie zostaną objęte obowiązkami wcześniej niż zakładały, planując swój rozwój i skalowanie działalności. To sytuacja, w której dynamiczny wzrost firmy może oznaczać nieoczekiwane przyspieszenie obowiązków regulacyjnych.
Nowy podział ról w łańcuchu dostaw
Nowelizacja z grudnia 2025 roku wprowadziła również istotną zmianę modelu odpowiedzialności. Pełna procedura należytej staranności oraz obowiązek złożenia oświadczenia DDS mają spoczywać przede wszystkim na podmiocie, który jako pierwszy wprowadza dany produkt na rynek Unii Europejskiej. Podmioty działające na dalszych etapach łańcucha dostaw oraz podmioty handlowe niebędące małymi lub średnimi przedsiębiorstwami nie będą musiały składać własnych deklaracji, natomiast będą zobowiązane do rejestracji w unijnym systemie informacyjnym.
Ta zmiana ma istotne znaczenie praktyczne dla polskich firm importujących surowce lub produkty gotowe z krajów trzecich. Odpowiedzialność za pełną dokumentację i weryfikację pochodzenia surowca skupia się na pierwszym ogniwie unijnego łańcucha, co oznacza konieczność precyzyjnego ustalenia własnej roli w konkretnej transakcji. Ten sam podmiot może w jednej transakcji pełnić rolę operatora zobowiązanego do pełnej procedury, a w innej rolę tradera zwolnionego z tego obowiązku, w zależności od tego, kto faktycznie wprowadza dany towar na rynek unijny po raz pierwszy.
Komisja Europejska pracuje również nad rozszerzeniem katalogu produktów objętych regulacją. Do wykazu mają zostać dodane między innymi kawa rozpuszczalna, wybrane pochodne oleju palmowego oraz mrożone języki bydlęce. Nowo dodane produkty mają zostać objęte EUDR od 30 grudnia 2027 roku, ale na dzień dzisiejszy są to tylko zapowiedzi.
Znaczenie dla przedsiębiorstw działających na Dolnym Śląsku
Region dolnośląski charakteryzuje się silną obecnością przemysłu meblarskiego i drzewnego, co czyni EUDR regulacją o bezpośrednim znaczeniu praktycznym dla lokalnych przedsiębiorców, nie tylko teoretycznym zagadnieniem prawnym.
Pierwszym obszarem ryzyka jest utrata kontraktów eksportowych. Duże firmy meblarskie i dystrybutorzy działający na rynkach zachodnioeuropejskich, sami podlegający pełnemu zakresowi obowiązków EUDR, będą wymagać od swoich polskich dostawców udokumentowanego pochodzenia surowca drzewnego znacznie wcześniej, niż wynikałoby to z terminów formalnie obowiązujących mniejsze podmioty. Ten mechanizm, znany już z innych regulacji dotyczących łańcucha dostaw i w praktyce oznacza przyspieszenie realnych wymagań rynkowych względem harmonogramu ustawowego.
Drugim obszarem jest złożoność łańcuchów dostaw surowca drzewnego. Drewno wykorzystywane w produkcji mebli często pochodzi z wielu źródeł, w tym z importu, co wymaga zbudowania systemu zbierania danych geolokalizacyjnych od dostawców krajowych i zagranicznych. W przypadku produktów złożonych, składających się z komponentów pochodzących od różnych dostawców, dokumentacja musi obejmować cały łańcuch pochodzenia, co znacząco zwiększa nakład pracy administracyjnej.
Trzecim obszarem jest konieczność przeglądu umów handlowych i klauzul dotyczących odpowiedzialności za dostarczenie prawidłowej dokumentacji EUDR. Firmy powinny już teraz analizować swoje kontrakty z dostawcami surowca pod kątem zapisów dotyczących obowiązku przekazywania danych geolokalizacyjnych i dokumentów potwierdzających legalność produkcji.
Praktyczne kroki przygotowawcze
Mimo kolejnych przesunięć terminów, eksperci konsekwentnie podkreślają, że odroczenie nie powinno oznaczać wstrzymania przygotowań. Poniżej przedstawiono kluczowe działania, które przedsiębiorstwa powinny podjąć niezależnie od formalnego terminu wejścia w życie obowiązków wobec ich kategorii wielkości.
Weryfikacja kodów CN produktów stanowi punkt wyjścia całego procesu. Przedsiębiorca musi ustalić, czy importowane lub eksportowane przez niego towary są objęte załącznikiem do rozporządzenia EUDR, sprawdzając odpowiednie kody Nomenklatury Scalonej.
Ustalenie własnej roli w poszczególnych łańcuchach dostaw jest kolejnym krokiem o kluczowym znaczeniu, biorąc pod uwagę omówioną wcześniej zmianę modelu odpowiedzialności. Firma powinna przeanalizować każdą kategorię transakcji osobno, ponieważ rola operatora i tradera może się różnić w zależności od konkretnego łańcucha dostaw.
Określenie zakresu danych wymaganych od dostawców, zarówno krajowych, jak i zagranicznych, pozwala uniknąć sytuacji, w której dokumentacja jest kompletowana pod presją czasu tuż przed terminem wejścia obowiązków w życie. Warto zawczasu poinformować dostawców o nadchodzących wymaganiach i uzgodnić format przekazywanych danych geolokalizacyjnych.
Zapewnienie dostępu do danych geolokalizacyjnych oraz dokumentów potwierdzających legalność produkcji wymaga często zbudowania nowego procesu wewnętrznego, angażującego dział zakupów, dział prawny oraz w niektórych przypadkach zewnętrznych doradców specjalizujących się w compliance środowiskowym.
Przygotowanie systemu obsługi oświadczeń DDS w unijnym systemie informacyjnym TRACES stanowi element techniczny, który wymaga czasu na wdrożenie, szczególnie w firmach nieposiadających wcześniej doświadczenia z podobnymi systemami raportowania elektronicznego.
Konsekwencje zaniechania przygotowań
Ryzyko związane z brakiem zgodności z EUDR ma dwa wymiary. Pierwszy to ryzyko administracyjne i prawne, wynikające z sankcji przewidzianych w krajowych ustawach wdrażających rozporządzenie, obejmujących kary finansowe oraz możliwość wstrzymania wprowadzania towarów na rynek unijny. Drugi wymiar, często istotniejszy z perspektywy przedsiębiorcy, to ryzyko handlowe. Duzi odbiorcy działający w Unii Europejskiej, sami podlegający pełnemu zakresowi obowiązków, mogą po prostu zrezygnować ze współpracy z dostawcami niebędącymi w stanie przedstawić wymaganej dokumentacji, wybierając kontrahentów już przygotowanych do nowych wymogów.
Ten mechanizm rynkowy działa niezależnie od formalnych terminów wejścia w życie obowiązków wobec konkretnej kategorii wielkości przedsiębiorstwa. Firma formalnie zwolniona z obowiązku do połowy 2027 roku może w praktyce zostać poproszona o dostarczenie danych EUDR znacznie wcześniej, jeżeli jej odbiorca potrzebuje tych informacji do własnej dokumentacji.
EUDR jako element szerszej układanki regulacyjnej
Warto spojrzeć na EUDR w kontekście innych regulacji dotyczących łańcucha dostaw, które zostały już omówione we wcześniejszych publikacjach dotyczących ESG. Dyrektywa CSDDD wprowadza obowiązek należytej staranności w zakresie praw człowieka i środowiska w całym łańcuchu dostaw dużych przedsiębiorstw. Regulacja CBAM nakłada obowiązki dokumentacyjne i finansowe na importerów towarów energochłonnych. EUDR dokłada do tego zestawu wymóg dokumentowania pochodzenia geograficznego konkretnych surowców rolno-leśnych.
Wspólnym mianownikiem tych regulacji jest rosnące znaczenie danych o dostawcach jako elementu prowadzenia działalności gospodarczej na rynku unijnym. Przedsiębiorstwa, które zbudują sprawne procesy zbierania i weryfikacji takich danych raz, będą w stanie wykorzystać tę infrastrukturę do spełnienia wymogów kilku regulacji jednocześnie, zamiast traktować każdą z nich jako osobny, odrębny projekt compliance.
Podsumowanie
Rozporządzenie EUDR, mimo mniejszego rozgłosu medialnego w porównaniu z CSRD czy Omnibusa, stanowi regulację o bezpośrednim znaczeniu dla istotnej części polskiej gospodarki, w tym dla przedsiębiorstw działających w branży meblarskiej, drzewnej i papierniczej. Terminy wejścia w życie kluczowych obowiązków, ustalone ostatecznie na 30 grudnia 2026 roku dla dużych i średnich przedsiębiorstw oraz 30 czerwca 2027 roku dla mikro i małych podmiotów, są bliższe, niż mogłoby się wydawać.
Najważniejsze informacje dla przedsiębiorców to:
- obowiązek złożenia oświadczenia o należytej staranności leży tylko na operatorze, który wprowadza produkt na rynek UE jako pierwszy;
- kolejne podmioty w łańcuchu dostaw mają jedynie obowiązek gromadzenia i przechowywania danych o dostawcach i odbiorcach oraz numerów DDS, ale nie muszą składać oświadczeń w systemie EUDR;
- mikro i mali przedsiębiorcy będący tzw. pierwotnymi operatorami będą mogli ograniczyć się do jednorazowej, uproszczonej deklaracji (simplified declaration) z możliwością podawania adresów działek zamiast pełnych danych geolokalizacyjnych.
Rekomendowane podejście dla przedsiębiorców obejmuje rozpoczęcie prac przygotowawczych niezależnie od formalnie obowiązującego ich terminu, ze szczególnym uwzględnieniem presji rynkowej ze strony dużych odbiorców, którzy mogą wymagać zgodności z EUDR wcześniej niż wynika to z przepisów. Zbudowanie procesu zbierania danych o pochodzeniu surowców już teraz pozwoli uniknąć presji czasowej w końcowej fazie okresu przejściowego oraz umożliwi wykorzystanie tej samej infrastruktury danych do spełnienia wymogów innych, powiązanych regulacji dotyczących łańcucha dostaw.
Źródła:
- Deloitte Polska, "EUDR. Przesunięcie terminu wejścia w życie tylko dla małych i mikro przedsiębiorstw", https://www.deloitte.com/pl/pl/services/tax/perspectives/ekspres-ESG-podatkowym-okiem/EUDR-przesuniecie-terminu-wejscia-w-zycie-tylko-dla-malych-i-mikro-przedsiebiorstw.html
- Akademia LTCA, "EUDR. Wejście w życie przesunięte wraz z zmianami", https://akademialtca.pl/blog/eudr-wejscie-w-zycie-przesuniete-wraz-z-zmianami
- Akademia LTCA, "Nowy EUDR. Uproszczenia zamiast odroczenia terminu", https://akademialtca.pl/blog/nowy-eudr-uproszczenia-zamiast-odroczenia-terminu
- Komisja Europejska, Access2Markets, "Opóźnienie do grudnia 2026 r. i inne zmiany we wdrażaniu rozporządzenia EUDR", https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/pl/news/opoznienie-do-grudnia-2026-r-i-inne-zmiany-we-wdrazaniu-rozporzadzenia-eudr
- Grant Thornton, "Nowelizacja EUDR. Bez pełnego odroczenia, za to z uproszczeniami", https://grantthornton.pl/publikacja/nowelizacja-eudr-bez-pelnego-odroczenia-za-to-z-uproszczeniami/
- KPMG Polska, "EUDR. Parlament Europejski przegłosował propozycję uproszczeń i rocznego odroczenia obowiązków", https://kpmg.com/pl/pl/home/insights/2025/12/legal-alert-eudr-parlament-europejski-przeglosowal-propozycje-uproszczen-i-rocznego-odroczenia-obowiazkow.html
- Ecoekonomia.pl, "Przepisy EUDR zaczną obowiązywać od 30 grudnia 2026 r.", https://ecoekonomia.pl/przepisy-eudr-zaczna-obowiazywac-od-30-grudnia-2026-r/
- JGA, "EUDR od 30 grudnia 2026 r. Nowe terminy, uproszczone obowiązki i zmiany w zakresie produktów", https://jga.com.pl/eudr-od-30-grudnia-2026-r-nowe-terminy-uproszczone-obowiazki-i-zmiany-w-zakresie-produktow/
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r. w sprawie udostępniania na rynku unijnym oraz wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów (tekst bazowy rozporządzenia EUDR, do zweryfikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej)
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/2650 zmieniające rozporządzenie (UE) 2023/1115 (nowelizacja wprowadzająca aktualne terminy i podział odpowiedzialności w łańcuchu dostaw, do zweryfikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej)
