Nadzór nad AI w Polsce wystartował. Jak przygotować firmę na skargę, kontrolę KRiBSI i ewentualne kary?

Nowa ustawa o systemach sztucznej inteligencji wprowadza zasady nadzoru nad stosowaniem AI w Polsce, w tym kontrole i sankcje za naruszenia AI Act. Powołana Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji będzie przyjmować skargi, prowadzić kontrole oraz wydawać opinie indywidualne. Ustawa przewiduje również możliwość ograniczenia kar dzięki współpracy z organem oraz udział firm w piaskownicy regulacyjnej, umożliwiającej bezpieczne testowanie rozwiązań AI. Przedsiębiorcy powinni już teraz uporządkować dokumentację, ustalić sposób wykorzystania AI i przygotować się na ewentualne kontrole.

Nadzór nad AI w Polsce wystartował. Jak przygotować firmę na skargę, kontrolę KRiBSI i ewentualne kary?
Spis treści
Heading 2

Od 28 października 2026 r. obowiązują przepisy umożliwiające Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) m.in. prowadzenie kontroli i postępowań, przyjmowanie skarg oraz nakładanie administracyjnych kar pieniężnych. Dla przedsiębiorców dostarczających, wdrażających lub stosujących AI oznacza to uruchomienie krajowych mechanizmów egzekwowania obowiązków wynikających z AI Act i ustawy. 

Kogo dotyczy ustawa?

Ustawa znajduje zastosowanie do podmiotów wskazanych w art. 2 ust. 1 AI Act, w tym dostawców, podmiotów stosujących systemy AI, importerów i dystrybutorów. Role te omawiałam                                w poprzednich artykułach. Korzystanie przez osobę fizyczną z AI w ramach czysto osobistej działalności pozazawodowej nie podlega obowiązkom podmiotu stosującego wynikającym z AI Act. Ustawa przewiduje również szczegółowe wyłączenia dotyczące m.in. spraw obronności, bezpieczeństwa narodowego oraz badań naukowych i prac rozwojowych, wyłączenie badawcze nie obejmuje jednak testów w warunkach rzeczywistych. Wymogi dotyczące systemów AI określa przede wszystkim AI Act, natomiast ustawa krajowa organizuje nadzór, kontrolę, postępowania           i egzekwowanie obowiązków oraz ustanawia związane z nimi rozwiązania proceduralne.

Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji 

KRiBSI to kolegialny organ nadzoru rynku w skład którego wchodzi przewodniczący, dwóch zastępców oraz czterech członków wskazanych przez Prezesa UOKiK, Komisję Nadzoru Finansowego, KRRiT i Prezesa UKE. Decyzje i postanowienia zapadają w drodze uchwał. Obsługę Komisji zapewnia Ministerstwo Cyfryzacji, a kontrole prowadzą upoważnieni pracownicy właściwej komórki ministerstwa. Na pierwszym posiedzeniu Komisja zatwierdziła elektroniczne formularze skarg i wniosków o opinie indywidualne, dostępne już na gov.pl pod linkami wskazanymi na końcu artykułu. 

Natomiast należy zaznaczyć, że nie każdy system AI używany w Polsce podlega w tym samym zakresie nadzorowi KRiBSI. Po zmianach wprowadzonych przez Digital Omnibus on AI wyłączną właściwość nadzorczą i egzekucyjną wobec określonych systemów ma AI Office działający w ramach Komisji Europejskiej. Dotyczy to m.in. systemów opartych na modelach AI ogólnego przeznaczenia, gdy model i system opracowuje ten sam dostawca lub dostawcy należący do tego samego przedsiębiorstwa, z wyjątkami określonymi w art. 75 ust. 1 lit. a AI Act. Obejmuje również systemy stanowiące bardzo duże platformy internetowe lub bardzo duże wyszukiwarki internetowe albo z nimi zintegrowane, jeżeli platformy lub wyszukiwarki zostały wyznaczone zgodnie z przepisami aktu o usługach cyfrowych. Wyłączność dotyczy dostawców tych systemów, a podmiotów stosujących tylko wtedy, gdy są zarazem dostawcą lub należą do tego samego przedsiębiorstwa co dostawca. Samo korzystanie przez niezależną firmę z takiego narzędzia nie przenosi więc nadzoru nad jej własnymi obowiązkami do AI Office. Dostawców samych modeli AI ogólnego przeznaczenia nadzoruje Komisja Europejska.

Skarga do KRiBSI

Od 28 października 2026 r. można składać do KRiBSI skargi na możliwe naruszenia AI Act lub ustawy. Skarga może być źródłem informacji uzasadniających kontrolę albo wszczęcie postępowania, ale samo jej wniesienie nie przesądza o podjęciu tych działań ani o odpowiedzialności przedsiębiorcy. Kto może ją złożyć i jakie informacje powinien przedstawić?

Skargę może złożyć osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Należy wskazać nazwę lub opisać system, przedstawić istotne fakty i wyjaśnić powody podejrzenia naruszenia. Nie jest konieczne podanie numeru naruszonego przepisu ani uprzednie udowodnienie naruszenia, lecz zgłoszenie powinno zawierać konkretne okoliczności. Skargę składa się elektronicznie poprzez wspomniany formularz na gov.pl, a przy braku takiej możliwości dopuszczalna jest postać papierowa. Skarga może dostarczyć informacji istotnych dla kontroli lub postępowania, ale nie powoduje ich automatycznego wszczęcia. 

Co do zasady kontrolę prowadzi się zdalnie i rozpoczyna nie wcześniej niż po upływie 7 dni od doręczenia zawiadomienia. Od tych zasad przewidziano wyjątki: na podstawie postanowienia kontrola może odbyć się w siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności albo rozpocząć się przed upływem tego terminu, jeżeli występuje uzasadnione podejrzenie lub znaczące prawdopodobieństwo szkody dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych osób fizycznych. Kontrolujący może żądać dokumentów, korespondencji elektronicznej i dostępu do systemów IT w zakresie związanym z przedmiotem kontroli. Dotyczy to również zasobów w chmurze innego podmiotu, w zakresie, w jakim kontrolowana firma ma do nich dostęp.

Po kontroli firma otrzymuje protokół  i w ciągu 14 dni od jego doręczenia podpisuje go i przekazuje kontrolującemu albo składa na piśmie zastrzeżenia do jego treści. Jeżeli stwierdzono nieprawidłowości, Komisja wydaje zalecenia pokontrolne, określając zarówno termin ich usunięcia, jak i sposób oraz termin powiadomienia o wykonaniu zaleceń. Terminy te co do zasady nie mogą być krótsze niż 30 dni od doręczenia zaleceń. Termin krótszy jest dopuszczalny za zgodą kontrolowanego lub gdy wskazane naruszenia powtarzały się w przeszłości. Nieusunięcie nieprawidłowości lub brak powiadomienia o realizacji zaleceń może prowadzić do wszczęcia postępowania z urzędu. 

Postępowanie, o którym mowa w art. 60 ustawy, nie może trwać dłużej niż 6 miesięcy od doręczenia stronie postanowienia o jego wszczęciu. W toku postępowania Komisja może wydać ostrzeżenie wskazujące działania służące przywróceniu stanu zgodnego z prawem. W ciągu 21 dni od otrzymania ostrzeżenia firma przedstawia informację o wykonaniu tych działań, ich niewykonanie może skutkować m.in. nakazem poinformowania odpowiednich odbiorców, w tym klientów lub pracowników oraz publikacją informacji o niezastosowaniu się do ostrzeżenia w BIP. Jeżeli Komisja stwierdzi naruszenie i nie zostanie zawarty układ, wydaje decyzję zawierającą środki nakazujące usunięcie skutków naruszenia w ciągu 14 dni od jej doręczenia. Wykonanie tych środków w terminie jest uwzględniane przy podejmowaniu decyzji o administracyjnej karze pieniężnej.

Odrębny, przyspieszony tryb przewiduje art. 63 ustawy. Komisja wszczyna postępowanie z urzędu, gdy ma wystarczające powody, aby stwierdzić, że system stwarza ryzyko wskazane w art. 79 ust. 1 AI Act lub bezpośrednie ryzyko zagrożenia wskazane w art. 63 ust. 2 ustawy. Takie postępowanie trwa nie dłużej niż 7 dni od jego wszczęcia. Przy bezpośrednim ryzyku zagrożenia dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych osób fizycznych Komisja może nakazać operatorowi zaprzestanie stosowania systemu albo wycofanie go z rynku lub użytkowania. Może również nadać decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Komisja nakłada administracyjne kary pieniężne w przypadkach, wysokości i na warunkach określonych w rozdziale XII AI Act, z uwzględnieniem okoliczności wymaganych przez rozporządzenie. Odrębną konsekwencją jest publikacja, ponieważ Komisja udostępnia w BIP decyzje po usunięciu danych zawierających tajemnice prawnie chronione, w tym tajemnicę przedsiębiorstwa, wraz z informacją o ich prawomocności. Publikuje również wykaz systemów, co do których wydano decyzję o nałożeniu kary, obejmujący nazwę systemu i operatora, którego dotyczy decyzja.

Od decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – sądu ochrony konkurencji i konsumentów za pośrednictwem Komisji, a na postanowienia, na które ustawa przewiduje zażalenie (np. ostrzeżenie czy nakaz informacyjny) zażalenie. 

Wobebc powyższego, skarga może skłonić Komisję do zbadania zgodności wdrożenia AI z prawem od kwalifikacji systemu po sposób informowania klientów, w granicach właściwości organu                                                             i przedmiotu kontroli lub postępowania. Nie oznacza automatycznej kontroli całego wdrożenia ani przesądzenia naruszenia. 

Co jeszcze wprowadza ustawa o systemach sztucznej inteligencji? 

Kontrola i sankcje to tylko część krajowego modelu nadzoru nad AI. Ustawa przewiduje również opinie indywidualne, które pomagają wyjaśnić zastosowanie przepisów do konkretnej sytuacji, układ w sprawie warunków nadzwyczajnego złagodzenia sankcji oraz udział w piaskownicy regulacyjnej. Każde z tych rozwiązań służy innemu celowi i jest dostępne po spełnieniu właściwych warunków.

Opinia indywidualna

Od 28 października 2026 r. firma może wystąpić do KRiBSI o opinię indywidualną dotyczącą zastosowania AI Act i ustawy do konkretnego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Wniosek obejmuje jedno zagadnienie, wyczerpujący opis sytuacji oraz własne stanowisko wnioskodawcy. Dołącza się dowód uiszczenia opłaty 150 zł i wymagane oświadczenie dotyczące postępowań przed innymi organami lub sądem. Komisja wydaje opinię co do zasady w terminie 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych do 60 dni. Niewydanie opinii w ustawowym terminie wywołuje skutek uznania stanowiska wnioskodawcy za prawidłowe w ramach przewidzianej ustawą opinii, a opłata podlega zwrotowi. Opinia wiąże Komisję oraz organy, których opinii zasięgnięto, w odniesieniu do opisanego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Zastosowanie się do niej przed zmianą, uchyleniem lub wygaśnięciem nie może szkodzić wnioskodawcy. Ochrona dotyczy więc sytuacji opisanej we wniosku, a nie dowolnego sposobu korzystania z AI. Opinii nie wydaje się w zakresie spraw już toczących się lub rozstrzygniętych, a kolejny wniosek tego samego podmiotu jest możliwy najwcześniej po 30 dniach. Ustawa przewiduje również zmianę lub uchylenie opinii, m.in. w związku ze zmianami przepisów lub wytycznych Komisji Europejskiej.

Układ

Układ w sprawie warunków nadzwyczajnego złagodzenia sankcji pozwala połączyć współpracę             z organem z możliwością ograniczenia dolegliwości sankcji. W toku postępowania firma może złożyć wniosek o jego zawarcie, ale samo zgłoszenie wniosku nie gwarantuje układu ani obniżenia kary. Warunkami są zaprzestanie naruszenia albo usunięcie stanu niezgodności z prawem oraz ujawnienie wszystkich istotnych okoliczności wraz z dowodami. W ramach układu Komisja może obniżyć administracyjną karę pieniężną o 20–70% w stosunku do kary, która zostałaby nałożona bez układu. W przypadku określonym w art. 84 ust. 1, gdy postępowanie wszczęto na podstawie informacji lub dokumentów przedstawionych z własnej inicjatywy przez podmiot, który wcześniej zakończył naruszenie obniżka może wynieść 30–90%. W nadzwyczajnych okolicznościach przewidzianych ustawą możliwe jest również odstąpienie od sankcji.

Skutkiem układu jest zrzeczenie się przez stronę prawa do wniesienia odwołania od decyzji zawierającej ustalenia układu. Natomiast układ jest wyłączony, gdy naruszenie doprowadziło do śmierci lub poważnego uszczerbku na zdrowiu, poważnego i nieodwracalnego zakłócenia infrastruktury krytycznej albo poważnej szkody majątkowej lub środowiskowej. Niezależnie od układu karę można obniżyć o 10–50%, jeśli w ciągu 3 miesięcy od doręczenia decyzji firma wykona działania wskazane w ostrzeżeniu, a naruszenie nie doprowadziło do śmierci ani poważnego uszczerbku na zdrowiu.

Piaskownica regulacyjna 

Piaskownica regulacyjna to kontrolowane środowisko, w którym można rozwijać i testować rozwiązania AI przy wsparciu nadzorczym i według uzgodnionych warunków. Jej celem jest ułatwienie innowacji i sprawdzenie zgodności rozwiązania z prawem, a nie stworzenie ogólnego obszaru wolnego od regulacji. Komisja ustanawia piaskownicę i wybiera uczestników w konkursie. Udział mikro-, małych i średnich przedsiębiorców jest bezpłatny, a piaskownica trwa od 6 do 12 miesięcy. Po jej zakończeniu uczestnik może w ciągu 90 dni wystąpić o opinię indywidualną, wydawaną w 14 dni i bez opłaty

Jak przygotować firmę na kontrolę? 

Przede wszystkim warto ustalić, jakie narzędzia AI są faktycznie używane i w jakim celu, określić rolę firmy wobec każdego systemu oraz właściwy organ nadzoru, sprawdzić, które obowiązki już mają zastosowanie, uporządkować dokumentację wdrożenia, informacji dla odbiorców i reakcji na incydenty, wyznaczyć osoby odpowiedzialne za kontakt z organem i pilnowanie terminów. Jednakże należy mieć na uwadze, że zakres wymaganych działań zależy od rodzaju systemu, sposobu jego wykorzystania i obowiązków właściwych dla danego podmiotu. O przygotowaniu nie świadczy samo posiadanie procedury, lecz możliwość wykazania jak firma działa w praktyce.

‍

Źródła oraz przydatne linki: 

- Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz. U.2026 poz.1003);

- AI Act -  rozporządzenie (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r., z uwzględnieniem zmian wprowadzonych rozporządzeniem (UE) 2026/1744 z dnia 8 lipca 2026 r. (Digital Omnibus on AI). 

-https://www.gov.pl/web/kribsi/pierwsze-posiedzenie-komisji-rozwoju-i-bezpieczenstwa-sztucznej-inteligencji

- https://www.gov.pl/web/kribsi/skargi

- https://www.gov.pl/web/kribsi/opinie-indywidualne2

Sprawdź profil eksperta