Najpierw o CID, teraz o GOZ. Kolejne trzy literki, które zmieniają biznes.

Clean Industrial Deal (CID) łączy dekarbonizację przemysłu z konkurencyjnością i inwestycjami, a jego ważnym filarem jest Gospodarka o Obiegu Zamkniętym (GOZ), skupiona na efektywnym wykorzystaniu zasobów i ograniczaniu odpadów.Dla firm oznacza to konieczność zmian w projektowaniu produktów i zarządzaniu materiałami, ale też nowe możliwości innowacji i wsparcia finansowego.

Na przestrzeni ostatnich miesięcy przyglądaliśmy się Clean Industrial Deal przede wszystkim z perspektywy dekarbonizacji przemysłu, ram regulacyjnych i dostępnych instrumentów wsparcia dla przedsiębiorstw. Naturalnym kolejnym krokiem jest spojrzenie na ten sam proces transformacji przez pryzmat zasobów - materiałów, produktów i odpadów - czyli Gospodarki o Obiegu Zamkniętym. Ten artykuł jest zatem kontynuacją wątku CID, ale koncentruje się na tym, jak filar GOZ wpisuje się w europejską politykę przemysłową i co oznacza to w praktyce dla firm.

Przez ostatnie lata debata o europejskiej transformacji koncentrowała się głównie na dekarbonizacji: redukcji emisji gazów cieplarnianych, energii odnawialnej czy modernizacji systemów energetycznych. Wraz z ogłoszeniem przez Komisję Europejską koncepcji Clean Industrial Deal (CID) stało się jednak jasne, że transformacja przemysłowa nie dotyczy wyłącznie emisji, lecz całego sposobu korzystania z zasobów - energii, surowców, materiałów i produktów. W tym miejscu w naturalny sposób pojawia się Gospodarka o Obiegu Zamkniętym (GOZ), która przestaje być „dodatkiem” do polityki klimatycznej, a staje się jednym z filarów nowego modelu przemysłu w Unii Europejskiej.

Celem tego artykułu jest pokazanie, w jaki sposób CID i GOZ są ze sobą powiązane, na czym polega GOZ w ujęciu polityk UE oraz jakie praktyczne konsekwencje ma to dla przedsiębiorstw - zwłaszcza tych, które już dziś przygotowują się do zielonej i cyfrowej transformacji.

1. Clean Industrial Deal – krótkie przypomnienie, jak to wygląda z perspektywy przedsiębiorcy

Clean Industrial Deal to zapowiedziany przez Komisję Europejską pakiet działań, który ma połączyć trzy cele: dekarbonizację gospodarki, utrzymanie (a wręcz wzmocnienie) konkurencyjności europejskiego przemysłu oraz przyspieszenie inwestycji w nowoczesne technologie.

Z perspektywy przedsiębiorcy najbardziej istotne są trzy elementy tej koncepcji:

po pierwsze - uproszczenie otoczenia regulacyjnego, tak aby innowacyjne projekty „czystego przemysłu” (clean industry) mogły szybciej przechodzić przez procesy administracyjne;
po drugie - mobilizacja finansowania, zarówno publicznego, jak i prywatnego, w tym zwiększenie roli instrumentów takich jak fundusze innowacyjne, mechanizmy wsparcia dekarbonizacji czy gwarancje kredytowe;
po trzecie - zapewnienie przewidywalności i spójności regulacji, tak aby przedsiębiorstwa miały jasność co do kierunku, w jakim zmierza unijna polityka przemysłowa w perspektywie 2030–2040.

CID nie jest jednym aktem prawnym, lecz zbiorem inicjatyw i działań, które mają uporządkować i wzmocnić dotychczasowe instrumenty wsparcia w odniesieniu do przemysłu. Wśród nich znajdują się zarówno działania dotyczące energii (np. wsparcie dla odnawialnych źródeł energii i sieci), jak i te związane z efektywnością zasobową, GOZ, innowacjami materiałowymi czy cyfryzacją procesów przemysłowych.

Warto podkreślić, że w oficjalnych materiałach Komisji CID jest przedstawiany jako odpowiedź na globalną konkurencję - zarówno ze strony Stanów Zjednoczonych, jak i Chin - w obszarze czystych technologii, innowacji i przemysłu niskoemisyjnego. To nie jest wyłącznie „agenda środowiskowa”, lecz próba przełożenia celów klimatycznych i zasobowych na język inwestycji, eksportu i miejsc pracy.

2. Gdzie w Clean Industrial Deal pojawia się Gospodarka o Obiegu Zamkniętym

Choć CID w pierwszej warstwie komunikacyjnej kojarzy się przede wszystkim z dekarbonizacją, bardzo szybko okazuje się, że jednym z kluczowych wątków jest efektywne wykorzystanie zasobów i gospodarka o obiegu zamkniętym. Komisja Europejska w swoich zapowiedziach wyraźnie wskazuje, że nie osiągniemy celów klimatycznych wyłącznie poprzez zmianę miksu energetycznego - konieczna jest również zmiana sposobu, w jaki projektujemy produkty, wykorzystujemy materiały i gospodarujemy odpadami.

W tym kontekście GOZ pojawia się w CID w kilku wymiarach:

jako element modelu konkurencyjności: redukcja zależności od surowców pierwotnych, zwiększenie bezpieczeństwa dostaw dzięki wykorzystaniu surowców wtórnych i ponownemu użyciu komponentów;
jako narzędzie obniżania śladu węglowego - zarówno w zakresie bezpośrednich emisji, jak i tzw. „wbudowanego” śladu węgla w produktach (związanych z wydobyciem, transportem i przetwarzaniem surowców);
jako przestrzeń dla innowacji: nowe modele biznesowe oparte na usługach (product‑as‑a‑service), naprawie, regeneracji, przerabianiu czy współdzieleniu.

W zapowiedziach Komisji pojawia się m.in. koncepcja wzmocnienia ram dla GOZ poprzez kolejne akty prawne i inicjatywy: od rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR), przez ekoprojektowanie, po rozwój rynku surowców wtórnych. Wskazywane są również cele dotyczące wzrostu udziału materiałów „cyrkularnych” - np. założenie, aby do 2030 r. istotnie zwiększyć udział materiałów pochodzących z recyklingu w gospodarce UE, wspierane zapowiedzią przyjęcia w 2026 r. tzw. „Circular Economy Act”.

Płynne przejście od dyskusji o CID jako pakiecie na rzecz czystego przemysłu do GOZ jako praktycznej odpowiedzi na pytanie: „jak produkować, używać i zagospodarowywać produkty w sposób zgodny z nowym modelem gospodarczym?” wydaje się więc całkiem uzasadnione.

3. Czym jest Gospodarka o Obiegu Zamkniętym w ujęciu polityk UE

Gospodarka o Obiegu Zamkniętym w dokumentach unijnych to koncepcja, w której wartość produktów, materiałów i zasobów jest utrzymywana w gospodarce tak długo, jak to możliwe, a wytwarzanie odpadów jest zminimalizowane. W praktyce oznacza to odejście od linearnego modelu „weź -> wyprodukuj -> wykorzystaj -> wyrzuć” na rzecz modelu, w którym produkty są:

projektowane z myślą o trwałości, naprawie, demontażu i recyklingu;
wykorzystywane w sposób bardziej intensywny (np. poprzez współdzielenie, wynajem, modele usługowe);
po zakończeniu pierwotnego cyklu użytkowania kierowane do ponownego użycia, regeneracji, przerobienia, a dopiero na końcu - do recyklingu materiałowego lub unieszkodliwienia.

Unijne plany działania na rzecz GOZ porządkują ten model w kilku obszarach:

projektowanie produktów (ekoprojektowanie, wymagania dotyczące trwałości, możliwości naprawy, dostępu do części zamiennych);
priorytetowe sektory (m.in. elektronika, baterie, tworzywa sztuczne, tekstylia, budownictwo, żywność) - tam, gdzie potencjał redukcji odpadów i emisji jest największy;
rynek surowców wtórnych (standaryzacja, jakość, usunięcie barier prawnych dla wykorzystania recyklatów);
ramy odpowiedzialności producenta - aby podmioty wprowadzające produkty na rynek brały udział w kosztach i organizacji systemów zbiórki oraz przetwarzania po zakończeniu użytkowania.

Warto zwrócić uwagę, że GOZ jest w tych dokumentach przedstawiany nie tylko jako wymóg regulacyjny, lecz jako szansa gospodarcza. Wzrost efektywności materiałowej, rozwój nowych usług i modeli biznesowych, tworzenie miejsc pracy w sektorach naprawy, regeneracji i recyklingu - to argumenty, które Komisja wykorzystuje, uzasadniając potrzebę przyspieszenia przejścia do GOZ.

4. GOZ jako praktyczny filar Clean Industrial Deal - przykłady z perspektywy przemysłu

Aby połączenie CID i GOZ nie pozostało na poziomie deklaracji, warto zejść na poziom konkretnych kategorii projektów i rozwiązań, jakie mogą ( i powinny!) rozwijać przedsiębiorstwa.

4.1. Symbioza przemysłowa i wykorzystanie strumieni odpadowych

Jednym z najbardziej namacalnych obszarów, w których GOZ przekłada się na praktykę, jest tzw. symbioza przemysłowa. Polega ona na tym, że odpady, produkty uboczne lub nadwyżki energii z jednego zakładu stają się surowcem dla innego. Może to przyjmować różne formy:

ciepło odpadowe z instalacji przemysłowej zasila lokalną sieć ciepłowniczą lub inny proces technologiczny;
produkty uboczne z procesu chemicznego stanowią surowiec do produkcji materiałów budowlanych;
odpady organiczne z sektora rolno‑spożywczego są wykorzystywane do produkcji biogazu i nawozów.

Tego typu projekty idealnie wpisują się w logikę CID: redukują emisje (poprzez efektywniejsze wykorzystanie energii i zasobów), zmniejszają zapotrzebowanie na surowce pierwotne oraz tworzą lokalne łańcuchy wartości. Jednocześnie wpisują się w założenia GOZ, bo ograniczają wytwarzanie odpadów i zwiększają cyrkulację materiałów.

4.2. Projekty ekoprojektowania i wydłużania życia produktów

Kolejnym praktycznym filarem GOZ, który CID powinien wzmacniać, są działania związane z projektowaniem produktów. W ujęciu unijnym ekoprojektowanie obejmuje m.in.:

projektowanie pod kątem „rozbieralności” (na sztywno „zatrzaśnięte” obudowy czy klejone konstrukcje utrudniają demontaż i recykling);
wybór materiałów umożliwiających recykling i ograniczających ryzyko powstawania odpadów niebezpiecznych;
zapewnienie dostępu do informacji (np. cyfrowe paszporty produktów) ułatwiających naprawę i recykling.

CID może tu pełnić rolę „przyspieszacza” poprzez instrumenty wsparcia dla firm inwestujących w nowe linie produktowe, procesy projektowe czy technologie produkcji zgodne z zasadami GOZ. Dla przedsiębiorstw oznacza to, że innowacje w obszarze produktu nie są już wyłącznie kwestią konkurencji rynkowej, lecz także odpowiedzią na kierunek regulacji.

4.3. Rozwój rynku surowców wtórnych

Bez dobrze funkcjonującego rynku surowców wtórnych GOZ pozostaje w dużej mierze teorią. Tymczasem unijne polityki, w tym działania zapowiadane w kontekście CID, zakładają:

harmonizację kryteriów jakości i bezpieczeństwa dla surowców wtórnych, tak aby mogły być szerzej wykorzystywane w przemyśle;
stopniowe zwiększanie wymogów dotyczących udziału materiałów z recyklingu w określonych produktach (np. tworzywa sztuczne, opakowania, baterie);
usuwanie barier prawnych i administracyjnych dla transgranicznego przepływu recyklatów oraz wykorzystania materiałów pochodzących z recyklingu w produktach „wysokiej jakości”.

Dla przedsiębiorstw oznacza to, że inwestycje w technologie recyklingu, przygotowanie odpadów do ponownego użycia czy rozwój usług zbiórki i segregacji będą nie tylko zgodne z politykami UE, ale mogą liczyć na instrumenty wsparcia w ramach szeroko rozumianego CID.

5. Co z tego wynika dla firm - praktyczne wątki na dziś

Z perspektywy przedsiębiorstw - także tych zrzeszonych w regionalnych izbach gospodarczych - połączenie CID i GOZ można przełożyć na kilka praktycznych kierunków działania.

5.1. Przegląd strumieni materiałów i odpadów

Pierwszym, często niedocenianym krokiem jest szczegółowy przegląd tego, co dzieje się z zasobami w firmie: od zakupu surowców i materiałów, przez procesy produkcyjne, po gospodarkę odpadami. W praktyce oznacza to:

identyfikację głównych strumieni materiałowych (w tym odpadów i produktów ubocznych);
oszacowanie kosztów związanych z ich zagospodarowaniem (opłaty, transport, utracona wartość materiału);
określenie, które strumienie mogą stać się „surowcem” dla innych podmiotów lub procesów (wewnątrz firmy lub w ramach lokalnych łańcuchów wartości).

Takie ćwiczenie stanowi punkt wyjścia do projektów symbiozy przemysłowej, wdrożenia rozwiązań GOZ oraz przygotowania biznesowych argumentów za inwestycjami w efektywność zasobową.

5.2. Identyfikacja „miejsc styku” z GOZ w produktach i usługach

Kolejny krok to spojrzenie na własne produkty i usługi przez pryzmat GOZ: gdzie można wydłużyć życie produktu, zwiększyć możliwość naprawy, zaproponować model usługowy zamiast sprzedaży jednorazowej, włączyć komponenty z recyklingu lub zorganizować system odbioru produktów po zakończeniu użytkowania?

W praktyce może to oznaczać:

wprowadzenie usług serwisowych i naprawczych jako integralnej części oferty;
projektowanie produktów modułowych, w których łatwo wymienić lub zregenerować poszczególne elementy;
ofertę „product‑as‑a‑service”, w której klient płaci za korzystanie, a nie za posiadanie, co pozwala producentowi przejąć produkt z powrotem po okresie użytkowania.

Takie rozwiązania są nie tylko zgodne z kierunkiem unijnych regulacji, lecz także coraz częściej oczekiwane przez duże korporacje wdrażające własne strategie zrównoważonego rozwoju i wymagające od dostawców zgodności z zasadami GOZ.

5.3. Przygotowanie do rosnących wymogów raportowych

W tle CID i GOZ rozwija się równolegle agenda raportowania zrównoważonego rozwoju oraz należytej staranności w łańcuchach wartości. Dla wielu firm - nawet jeśli nie podlegają bezpośrednio tym regulacjom - oznacza to, że będą coraz częściej pytane przez swoich klientów o:

dane dotyczące zużycia surowców i materiałów;
udział surowców wtórnych w produktach;
sposób gospodarowania odpadami;
rozwiązania dotyczące projektowania produktów pod kątem GOZ.

Przygotowanie się do tego „od strony danych”: zebranie informacji, usystematyzowanie wskaźników, wdrożenie podstawowych procesów raportowania, pozwoli firmom uniknąć sytuacji, w której wymogi pojawiają się nagle, a odpowiedź wymaga natychmiastowej, a przez to kosztownej reakcji.

5.4. Wykorzystanie instrumentów wsparcia i partnerstw

Wreszcie, połączenie CID i GOZ otwiera przed przedsiębiorstwami nowe możliwości pozyskania wsparcia finansowego i merytorycznego. Projekty, które:

redukują zużycie surowców pierwotnych;
zwiększają udział materiałów z recyklingu;
rozwijają symbiozę przemysłową;
wdrażają nowe modele biznesowe oparte na GOZ

mogą kwalifikować się do programów wspierających innowacje, dekarbonizację i cyfryzację przemysłu. W praktyce warto korzystać z platform współpracy, takich jak izby gospodarcze, klastry czy inicjatywy regionalne, aby:

identyfikować potencjalnych partnerów do projektów GOZ;
wspólnie tworzyć lokalne łańcuchy wartości oparte na ponownym wykorzystaniu zasobów;
dzielić się wiedzą i dobrymi praktykami, w tym dotyczącymi interpretacji nowych regulacji.

To właśnie w takich sieciach rodzą się często pierwsze pomysły na symbiozę przemysłową, wspólne projekty inwestycyjne czy inicjatywy pilotażowe.

6. CID i GOZ - dwie strony tej samej transformacji

Patrząc z pewnej perspektywy, można powiedzieć, że CID i GOZ to dwie strony tej samej transformacji. CID porządkuje i wzmacnia politykę przemysłową UE wokół dekarbonizacji i innowacji, a GOZ określa, w jaki sposób gospodarka ma funkcjonować pod względem zasobów i materiałów. Dla przedsiębiorstw oznacza to, że:

inwestycje w efektywność energetyczną nie powinny być oderwane od inwestycji w efektywność materiałową;
decyzje dotyczące technologii produkcji warto oceniać również przez pryzmat możliwości ponownego użycia surowców i produktów;
przygotowanie do przyszłych regulacji i wymogów rynkowych wymaga równoczesnego spojrzenia na ślad węglowy i „ślad zasobowy”.

Dobrze zaprojektowane strategie firm - niezależnie od ich wielkości - powinny więc traktować GOZ nie jako dodatkowy wymóg czy modne hasło, lecz jako integralny element przygotowań do świata, w którym czysty, innowacyjny i konkurencyjny przemysł będzie opierał się na maksymalnym wykorzystaniu zasobów w obiegu zamkniętym.

Przydatne linki:

Joanna Cembrowicz

22 marca 2026

Sprawdź profil eksperta