W poprzednim artykule na temat Clean Industrial Deal opisaliśmy krajowe programy pomocy - decyzje Komisji dla Francji, Włoch, Hiszpanii, Niemiec czy Węgier, zatwierdzane na podstawie nowych ram CISAF. To bardzo widoczna, medialna część układanki: miliardy euro, szybkie ścieżki, konkretne projekty i inwestycje. Tymczasem druga noga finansowania CID jest mniej spektakularna na pierwszy rzut oka, ale z punktu widzenia strategii firm równie ważna, a czasem nawet ważniejsza.
Tą nogą jest „Horizon Europe” - program badań i innowacji UE, który w latach 2026 - 2027, zgodnie z przyjętym głównym programem prac, przeznacza 14 mld EUR na działania służące realizacji celów strategicznych Unii. W komunikacie prasowym z 11 grudnia 2025 (Komisja inwestuje 14 mld euro w ramach programu „Horyzont Europa” w celu pobudzenia globalnych badań naukowych i innowacji) wymieniono wśród nich m.in. neutralność klimatyczną, rozwój i wykorzystanie sztucznej inteligencji w badaniach i innowacjach, wzmocnienie odporności gospodarki oraz zwiększenie atrakcyjności Europy jako miejsca prowadzenia działalności naukowej i innowacyjnej.
Horizon Europe jako całość dysponuje budżetem 93,5 mld EUR w latach 2021-2027. Na oficjalnej stronie programu ( Horizon Europe - Research and innovation - European Commission ) podkreśla się, że jest to główny program UE wspierający badania naukowe i innowacje, obejmujący m.in. wsparcie dla badań podstawowych, projektów współpracy międzynarodowej, partnerstw europejskich, misji oraz instrumentów ukierunkowanych na innowacje o wysokim potencjale.
W wspomnianym wcześniej komunikacie ogłaszającym przyjęcie programu prac 2026-2027 Komisarz ds. start‑upów, badań i innowacji Ekaterina Zaharieva stwierdziła: „Wysłuchaliśmy naukowców i innowatorów i uprościliśmy program Horizon Europe oraz uczyniliśmy go bardziej dostępnym dla MŚP, start‑upów i nowych uczestników. Rozszerzamy również inicjatywę Choose Europe, aby nasz kontynent był jeszcze bardziej atrakcyjny dla naukowców i innowatorów z całego świata.”
Jak Clean Industrial Deal łaczy się z HORIZON Europe?
Dotychczas Clean Industrial Deal był często opisywany przede wszystkim przez pryzmat finansowania wdrożeń: obniżania kosztów energii, dekarbonizacji istniejących zakładów, rozwoju produkcji czystych technologii oraz nowych reguł pomocy publicznej w ramach CISAF. Ta perspektywa jest kluczowa dla dyrektorów finansowych i operacyjnych, bo przekłada się na CAPEX, OPEX, decyzje o lokalizacji fabryk i tempie modernizacji linii technologicznych.
Jednak w dokumentach Komisji oraz w programach prac Horizon Europe Clean Industrial Deal pojawia się w szerszym kontekście - jako obszar, w którym wsparcie badań i innowacji ma przyczyniać się do realizacji celów neutralności klimatycznej i modernizacji przemysłu. W komunikacie z 11 grudnia 2025r. podkreślono, że nowy program prac w ramach Horizon Europe ma wspierać działania w wielu kluczowych obszarach, m.in. odnawialną energię, czyste technologie przemysłowe, transformację sektorów energochłonnych, cyfryzację oraz zdolności obronne i bezpieczeństwo, a jednocześnie wspierać talenty i ekosystemy innowacji.
W praktyce oznacza to, że Horizon Europe, obok CISAF i Innovation Fund, jest jednym z głównych narzędzi służących temu, by w Europie powstawały technologie, które później mogą być wdrażane w ramach krajowych programów pomocy i inwestycji w Clean Industrial Deal.
Poniższy diagram wizualizuje strumienie wsparcia dla CID, a występujące w nim pojęcia będą wyjaśnione w dalszej części artykułu.
Diagram „Strumienie wsparcia dla CID”. Opracowanie własne
Trochę niezbędnej terminologii
- Work programme czyli program prac
Horizon Europe dysponuje budżetem 93,5 mld EUR na lata 2021–2027. Większość finansowania jest przydzielana w formie „work programmes” („programów prac”) uchwalanych na poszczególne lata, które określają cele, tematy oraz zasady udziału. Uczestnikami mogą być m.in. uczelnie, instytuty badawcze, przedsiębiorstwa – w tym małe i średnie oraz inne podmioty prawne z państw członkowskich i krajów stowarzyszonych z programem. Takim właśnie „programem prac na lata 2026-2027” jest program uchwalony 11 grudnia 2025: Commission invests €14 billion through Horizon Europe to boost global research and innovation
- Co to jest „call” i gdzie tu jest miejsce na CID?
Najwyższy czas aby wyjaśnić termin „call”, który znać powinien każdy, kto myśli o środkach unijnych na wsparcie swojego biznesu.
W żargonie programów UE „call” oznacza konkurs o dofinansowanie - oficjalne ogłoszenie, że Komisja otwiera nabór wniosków w danym obszarze tematycznym, z określonym budżetem, terminem i warunkami udziału. Można o tym myśleć jak o naborze projektów w krajowym programie, tylko na poziomie całej UE: wnioskodawcy składają projekty, które są oceniane według ustalonych kryteriów, a najlepsze propozycje otrzymują dofinansowanie.
Główny program prac Horizon Europe na lata 2026-2027 wprowadza nową kategorię „horizontal calls”, czyli konkursów horyzontalnych, które mają adresować wyzwania przekrojowe obejmujące różne obszary badań i innowacji. Jednym z takich konkursów jest „R&I in support of the Clean Industrial Deal”, z budżetem 540 mln EUR. Konkurs ten ma służyć przyspieszeniu rynkowego wdrażania przełomowych technologii czystych i rozwiązań dla zdekarbonizowanego przemysłu, z podejściem oddolnym (bottom‑up) i silnym ukierunkowaniem na potrzeby przemysłu.
W komunikacie wskazano również, że ten właśnie call koncentruje się na dekarbonizacji sektorów energochłonnych oraz czystych technologiach na rzecz działań dla klimatu. Jego celem jest wsparcie rynku w przejściu na technologie nisko‑ i zeroemisyjne, poprzez finansowanie projektów badawczo‑innowacyjnych, demonstracyjnych i rozwojowych, w których ważną rolę odgrywają partnerzy przemysłowi.
- Skala TRL – warto się z nią zapoznać
W programach Horizon Europe poziom dojrzałości technologii opisuje się przy pomocy skali TRL (Technology Readiness Level). Skala ta jest stosowana w dokumentach KE, aby wskazać, na jakim etapie rozwoju jest dana technologia - od wczesnych badań (TRL 1-3), przez prototypy i demonstratory (TRL 4-6), aż po rozwiązania bliskie wdrożeniu lub gotowe do wdrożenia (TRL 7-9). Szczegółowe opisy poszczególnych poziomów można znaleźć wprost w dokumencie programu Horizon Europe: 15. General Annexes
Call „R&I in support of the Clean Industrial Deal” jest powiązany z logiką wspierania projektów, które przyspieszają wdrażanie rynkowe technologii. Preferowane projekty mają dotyczyć rozwiązań, które są wystarczająco zaawansowane, by móc być wdrażane na rynku, przy zachowaniu komponentu badań i innowacji.
Horizon Europe, zgodnie z ogólnym opisem programu, finansuje zarówno projekty badań podstawowych, jak i działania rozwojowe i innowacyjne, w tym projekty bliskie rynkowi. W ramach działań typu Innovation Actions typowo wspierane są projekty, w których technologia znajduje się na wyższych poziomach TRL i wymaga demonstracji, testów w warunkach zbliżonych do rynkowych oraz przygotowania do komercjalizacji. Podejście to jest obecne w założeniach calla dla Clean Industrial Deal, choć szczegółowy poziom TRL poszczególnych tematów jest określany w dokumentach programu prac.
Będzie łatwiej, szybciej i bez zbędnej „papierologii”?
W grudniowym komunikacie o przyjęciu programu prac 2026-2027 wskazano, że wprowadzone będą środki upraszczające, które mają „zredukować obciążenia administracyjne dla wnioskodawców i ułatwić uczestnictwo”.
Wśród środków szczególnie istotnych z perspektywy MŚP i nowych uczestników wymieniono:
- „lump‑sum funding for half of the call budget” czyli zastosowanie finansowania ryczałtowego dla około połowy budżetu konkursów. W komunikacie wyjaśniono, że ma to ograniczyć obciążenia administracyjne dla beneficjentów, upraszczając rozliczanie kosztów;
- obecność „newcomer‑friendly and small and medium‑sized enterprises‑focused topics”, a więc tematów konkursowych projektowanych tak, by były bardziej dostępne dla podmiotów, które dotąd nie uczestniczyły w programie, oraz takich, które są szczególnie ukierunkowane na małe i średnie przedsiębiorstwa;
- zastosowanie dwustopniowej oceny w 41 tematach, przy czym w pierwszym etapie składane są krótsze wnioski, a pełne wnioski przygotowują wyłącznie zaproszeni wnioskodawcy. W komunikacie wskazano, że ma to zmniejszyć nakład pracy po stronie aplikujących oraz skrócić czas „od wniosku do grantu”.
Te elementy są wprost wymienione w komunikacie jako mające ułatwić szczególnie MŚP, start‑upom i nowym uczestnikom wejście do programu.
Jak konkretnie MŚP mogą wejść w Horizon Europe?
- MŚP mogą uczestniczyć w konkursach (callach) wskazanych w głównym Work Programme 2026–2027, w tym w tematach określonych jako „SMEs‑focused topics” lub „newcomer‑friendly topics”, które zgodnie z komunikatem, zostały zaprojektowane tak, aby obniżać bariery dla małych i średnich firm oraz nowych wnioskodawców.
- Zastosowanie finansowania ryczałtowego (lump‑sum) dla około połowy budżetu calli oraz dwustopniowej oceny w 41 tematach oznacza, że MŚP mogą składać najpierw krótsze, mniej obciążające wnioski, a dopiero po pozytywnej ocenie przygotowywać pełną propozycję.
- W części poświęconej European Innovation Ecosystems komunikat wskazuje także na wsparcie dla start‑upów i scale‑upów poprzez inicjatywy takie jak „European Startup and Scaleup Hubs”, tworzące ponadnarodową sieć hubów innowacji. Celem jest ułatwienie przedsiębiorstwom, w tym MŚP, dostępu do ekosystemów badawczo‑innowacyjnych, usług wsparcia oraz infrastruktury, co według KE ma przyczynić się do wzmacniania europejskiego ekosystemu innowacji.
HORIZON + Innovation Fund + CISAF – ścieżki dojścia do CID
Równolegle do Horizon Europe funkcjonują inne narzędzia unijne, takie jak Innovation Fund, finansujący duże projekty i pierwsze komercyjne wdrożenia w obszarze dekarbonizacji, w szczególności w sektorach energochłonnych oraz omawiane w poprzednim artykule ramy pomocy publicznej CISAF, wykorzystywane przez państwa członkowskie do projektowania krajowych programów wsparcia dla inwestycji w OZE, dekarbonizację przemysłu i produkcję czystych technologii.
W efekcie firmy, w tym także MŚP, mogą wykorzystywać Horizon Europe do realizacji projektów badawczo‑innowacyjnych, a pozostałe instrumenty (Innovation Fund, krajowe programy w ramach CISAF) do skalowania inwestycji przemysłowych. Taki podział ról jest zgodny z tym, jak Komisja opisuje poszczególne instrumenty: Horizon Europe jako program badań i innowacji, Innovation Fund jako fundusz na duże projekty demonstracyjne i pierwsze wdrożenia oraz CISAF jako ramy umożliwiające notyfikowanie krajowych programów wsparcia
Zatoczyliśmy koło i wracamy do diagramu zaprezentowanego w pierwszej części artykułu.
Diagram „Strumienie wsparcia dla CID”. Opracowanie własne
Można zauważyć, że w tym oraz poprzednich artykułach omówiliśmy dwie „nogi” diagramu - dwa bardzo duże obszary wsparcia procesów dekarbonizacyjnych: CISAF i Horizon Europe. Pozostała nam do omówienia „trzecia noga”, czyli Innovation Fund, którą zajmiemy się w następnym artykule.
I na zakończenie mały prezent dla fanów Clean Industrial Deal – słowniczek terminów, skrótów i skrótowców używanych w dokumentach unijnych, które warto znać.
